Vancouver Courier - Hutíes y Al Qaeda: mar Rojo

Vancouver -

Hutíes y Al Qaeda: mar Rojo




El avance hutí en la costa de Yemen y su cooperación con organizaciones vinculadas a Al Qaeda agravan la amenaza sobre una de las grandes rutas del comercio mundial. Pero los contactos, el tráfico de armas y los acuerdos de conveniencia no equivalen a una fuerza unificada ni prueban que los yihadistas hayan dirigido la ofensiva.

El mar Rojo vuelve a situarse en el centro de una crisis que ya desborda las fronteras de Yemen. La toma de Moca el 10 de septiembre y la llegada de combatientes hutíes a la isla de Perim, también conocida como Mayún, al día siguiente han reforzado la posición del movimiento junto al estrecho de Bab el Mandeb. A la presión ejercida mediante misiles y drones se añade ahora una ventaja territorial en el acceso meridional a esta vía marítima.

La dimensión africana de la amenaza es menos visible, pero merece atención. Los hutíes han estrechado relaciones con Al Shabaab, la organización somalí afiliada a Al Qaeda, y mantienen acuerdos de conveniencia con Al Qaeda en la Península Arábiga. Son relaciones distintas, con interlocutores y objetivos propios. Confundirlas con una sola organización impediría comprender tanto su peligro como sus límites.

El valor de Bab el Mandeb
Bab el Mandeb conecta el golfo de Adén con el mar Rojo y constituye el acceso meridional a la ruta del canal de Suez. En su punto más estrecho apenas alcanza unos 29 kilómetros de anchura. Esa geografía concentra el tráfico y convierte determinadas posiciones costeras e insulares en activos estratégicos de primera importancia.

Sin embargo, ocupar una costa no significa dominar de manera absoluta las aguas que la rodean. Para imponer un control permanente hacen falta medios de vigilancia, capacidad de intervención y continuidad logística. La ventaja de una fuerza que pretende perturbar el tránsito es otra: puede obtener resultados sin cumplir todos esos requisitos. Basta con que la amenaza resulte suficientemente creíble para alterar las decisiones de quienes transportan mercancías.

El precedente existe. La campaña hutí contra la navegación iniciada a finales de 2023 empujó a grandes compañías a desviar buques alrededor del cabo de Buena Esperanza. La nueva ofensiva debe leerse sobre ese trasfondo: ganar terreno próximo al estrecho puede reforzar una capacidad de intimidación que ya había producido efectos mucho más allá de Yemen.

La conexión con Al Qaeda
La expresión «con ayuda de Al Qaeda» necesita una precisión esencial. En el frente africano, el actor relevante es Al Shabaab. En Yemen, la relación se establece con Al Qaeda en la Península Arábiga, conocida por las siglas AQPA o AQAP. Compartir una afiliación internacional no convierte a ambas ramas en organizaciones intercambiables ni permite atribuir automáticamente a una las operaciones de la otra. Los hutíes proceden del zaidismo, una corriente del islam chií. Al Shabaab y la rama arábiga de Al Qaeda pertenecen al yihadismo suní. La distancia doctrinal es profunda y las relaciones entre los hutíes y los yihadistas yemeníes han incluido enfrentamientos. Su acercamiento actual no borra ese historial: muestra que la hostilidad ideológica puede coexistir con acuerdos útiles para ambas partes.

Desde 2022, los hutíes y AQAP han mantenido un entendimiento de no agresión que ha incluido cooperación en seguridad e inteligencia y acciones contra adversarios gubernamentales. Un acuerdo de esa naturaleza permite reducir la presión sobre determinados frentes y concentrar recursos en otros. No requiere una reconciliación religiosa ni una integración orgánica; puede sostenerse mientras sus participantes consideren que obtienen más ventajas colaborando que combatiéndose.

Esta distinción importa para evaluar la ofensiva de septiembre. Los vínculos con organizaciones de Al Qaeda no bastan para dar por demostrada su participación directa en la conquista de Moca o en el avance hacia Perim. Atribuirles esas operaciones exigiría evidencias específicas sobre quién intervino, bajo qué mando y con qué cometido.

Armas, dinero y territorio
La relación con Al Shabaab tiene una lógica de intercambio especialmente preocupante. Los hutíes aportan acceso a armamento y conocimientos militares; la organización somalí dispone de recursos financieros y conexiones locales que pueden resultar valiosas para sus interlocutores yemeníes. La cooperación ha incluido transferencias de armas y formación, y amplía las posibilidades de actuación a ambos lados del golfo de Adén. El dinero es una parte decisiva de esa ecuación. Al Shabaab obtiene ingresos mediante la extorsión y la imposición coercitiva de pagos, y utiliza redes financieras y comerciales para mover recursos. Los contactos con actores armados de Yemen añaden una dimensión transfronteriza a una economía clandestina que no se explica únicamente por la afinidad política o religiosa.

La formación puede tener un efecto más duradero que una entrega puntual de material. Un cargamento se consume, se pierde o se intercepta; los conocimientos pueden difundirse y reutilizarse. Esa es una de las razones por las que la cooperación resulta relevante incluso sin una gran operación conjunta visible. El riesgo no depende exclusivamente de cuántas armas cruzan el mar, sino también de cómo cambia la capacidad de quienes las reciben.

Para los hutíes, ampliar sus relaciones africanas puede reducir el aislamiento y proporcionar alternativas de financiación y conexión regional. Para Al Shabaab, el acceso a nuevos medios podría fortalecer su capacidad de amenazar al Estado somalí y a sus aliados. El beneficio de una parte no tiene por qué adoptar la misma forma que el de la otra.

Una alianza con límites
También conviene separar cooperación, subordinación y mando conjunto. Comprar armas no equivale a aceptar órdenes. Recibir entrenamiento no demuestra que todas las operaciones posteriores respondan a una planificación compartida. Y actuar contra enemigos coincidentes no convierte necesariamente a varios grupos en una fuerza única.

La misma cautela debe aplicarse a la piratería. Las conexiones entre traficantes, grupos armados y redes criminales pueden favorecer intercambios y negocios, pero no autorizan a atribuir cada secuestro marítimo a Al Qaeda o a los hutíes. Borrar esas diferencias produciría un mapa aparentemente sencillo y operativamente engañoso. En realidad, una cooperación limitada puede ser suficiente para aumentar el peligro. No hace falta que todos los participantes compartan una estrategia completa: basta con que determinados acuerdos les permitan sobrevivir mejor, adquirir recursos o perjudicar a adversarios comunes. Esa flexibilidad complica la respuesta, porque desactivar una relación concreta no garantiza que desaparezcan las demás.

El dilema de Washington
La crisis de 2026 añade un elemento que multiplica la presión: las perturbaciones del tráfico por Ormuz durante la guerra con Irán han aumentado la importancia de las salidas saudíes al mar Rojo. La amenaza hutí afecta así a una ruta alternativa precisamente cuando su disponibilidad resulta más valiosa. No conviene confundir esa convergencia de intereses con la demostración de que cada decisión hutí se toma por orden de Teherán. El movimiento mantiene objetivos propios en Yemen. Pero una acción puede servir simultáneamente a una ambición territorial local y a la presión regional que beneficia a Irán.

Washington se enfrenta, por tanto, a un problema que no admite soluciones gratuitas. Una nueva intervención exigiría medios militares y recursos de defensa ya sometidos a presión por el conflicto regional. Renunciar a ella tampoco eliminaría los riesgos para la navegación ni las demandas de seguridad de sus socios.

La disuasión tiene además dos destinatarios diferentes. Debe influir en el cálculo del actor armado, pero también en el de las compañías que deciden por dónde navegar. Una operación puede destruir capacidad militar sin convencer de inmediato a una naviera de que el riesgo ha desaparecido. La seguridad efectiva y la confianza comercial no siempre se recuperan al mismo ritmo.

La factura del comercio
Las consecuencias económicas empiezan antes de que se cierre por completo un estrecho. Los desvíos alargan los trayectos, aumentan las necesidades de combustible y alteran la disponibilidad de buques. La inseguridad también repercute en los seguros y en los plazos de transporte. Una ruta puede seguir abierta y, aun así, perder buena parte de su utilidad comercial.

Para una empresa, el problema no es únicamente pagar más por un envío. También consiste en no saber con suficiente antelación cuándo llegará. Esa incertidumbre puede obligar a adelantar compras, mantener más existencias o buscar proveedores alternativos. El coste de la crisis se transmite así desde el transporte a la organización cotidiana de la producción y la distribución.

No todas las mercancías, navieras o economías quedan expuestas de la misma manera. Importan el origen, el destino, las alternativas disponibles y la capacidad de absorber gastos adicionales. Presentar el mar Rojo como una vía completamente paralizada sería tan impreciso como minimizar el daño porque todavía circulen barcos.

Los civiles, entre dos fuegos
En Yemen, las consecuencias más inmediatas no se miden en fletes. El avance de septiembre ha provocado nuevas huidas y desplazamientos, y parte de la población ha cruzado el estrecho hacia Yibuti. La reanudación de grandes combates pone en peligro la relativa calma que había prevalecido desde la tregua de 2022. Para una familia que abandona su hogar, un puerto no es solo una posición estratégica. Es un lugar de trabajo, una conexión con el abastecimiento y una posible vía de salida. Las decisiones militares que buscan modificar el equilibrio regional afectan de forma directa a quienes carecen de medios para protegerse o marcharse en condiciones seguras.

Cualquier respuesta que mida su éxito únicamente en objetivos destruidos dejará fuera una parte esencial del problema. La protección de la navegación y la de la población civil deben evaluarse juntas. Una mejora temporal del tránsito no supondría una estabilización duradera si viniera acompañada de un deterioro continuado de las condiciones de vida en tierra.

Amenazar no es dominar
Los hutíes no necesitan convertirse en una potencia naval convencional para causar daños económicos importantes. La combinación de posiciones costeras, capacidad de ataque y relaciones transfronterizas puede permitirles imponer riesgos superiores a los que sugeriría una simple comparación de flotas. La cooperación con actores vinculados a Al Qaeda añade profundidad a esa amenaza, pero no convierte cada avance hutí en una victoria militar conjunta.

El desafío consiste en responder a cada componente sin confundirlos: la ofensiva territorial en Yemen, los ataques a la navegación, la financiación de los grupos armados y la expansión de sus relaciones africanas. Tratarlos como conflictos totalmente separados dejaría huecos; presentarlos como una organización única ocultaría diferencias necesarias para entenderlos. La conclusión no es que los hutíes hayan conquistado el mar Rojo. Es que han reforzado su capacidad para hacer más costoso y menos previsible su uso. Y para alterar una ruta comercial de alcance mundial, esa capacidad puede bastar.



Destacados


COVID-19 : La OMS insta a vigilar la nueva variante EG.5

Los contagios de COVID-19 aumentaron un 80 % entre el 10 de julio y el 6 de agosto.

Russia in Ukraine: murder, torture, looting, rape!

ENGLISH:The terrorist state of Russia has been committing murders, torture, looting, rape and land grabbing in Ukraine since 2014 - this terrorist state of Russia has thus forfeited its right to exist!FRANÇAIS:L'État terroriste russe commet depuis 2014 en Ukraine : meurtres, tortures, pillages, viols et spoliation de terres - cet État terroriste qu'est la Russie a ainsi perdu son droit à l'existence!ESPAÑOL:El Estado terrorista de Rusia lleva cometiendo asesinatos, torturas, saqueos, violaciones y robos de tierras en Ucrania desde 2014, ¡este Estado terrorista de Rusia ha perdido así su derecho a existir!PORTUGUÊS:O Estado terrorista da Rússia tem vindo a cometer assassínios, torturas, pilhagens, violações e roubo de terras na Ucrânia desde 2014 - este Estado terrorista da Rússia perdeu assim o seu direito à existência!УКРАЇНА:Терористична держава Росія здійснює вбивства, тортури, мародерство, зґвалтування та крадіжки землі в Україні з 2014 року - таким чином, ця терористична держава Росія втратила своє право на існування!中国:俄罗斯恐怖主义国家自2014年以来一直在乌克兰实施谋杀、酷刑、抢劫、强奸和土地盗窃--俄罗斯恐怖主义国家因此丧失了其存在的权利!ITALIA:Lo Stato terrorista della Russia ha commesso omicidi, torture, saccheggi, stupri e furti di terra in Ucraina dal 2014 - questo Stato terrorista della Russia ha quindi perso il suo diritto di esistere!POLISH:Terrorystyczne państwo Rosja popełnia morderstwa, tortury, grabieże, gwałty i zawłaszczanie ziemi na Ukrainie od 2014 roku - tym samym to terrorystyczne państwo Rosja straciło prawo do istnienia!MAGYAR:Oroszország terrorista állama 2014 óta gyilkosságokat, kínzásokat, fosztogatásokat, nemi erőszakot és földrablást követ el Ukrajnában - ez a terrorista orosz állam tehát elvesztette létjogosultságát!ROMÂNIA:Statul terorist al Rusiei a comis crime, torturi, jafuri, violuri și acaparări de terenuri în Ucraina încă din 2014 - acest stat terorist al Rusiei și-a pierdut astfel dreptul de a exista!NEDERLAND:De terreurstaat Rusland pleegt sinds 2014 moorden, martelingen, plunderingen, verkrachtingen en landroof in Oekraïne - deze terreurstaat Rusland heeft daarmee zijn bestaansrecht verspeeld!TÜRKÇE:Rusya'nın 2014'ten bu yana Ukrayna'da işlediği cinayet, işkence, yağma, tecavüz ve toprak hırsızlığı gibi terör eylemleri nedeniyle Rusya var olma hakkını kaybetmiştir!ქართული:ტერორისტული სახელმწიფო რუსეთი 2014 წლიდან ახორციელებს მკვლელობებს, წამებს, ძარცვას, გაუპატიურებასა და მიწის მიტაცებას უკრაინაში - ამით რუსეთის ამ ტერორისტულმა სახელმწიფომ დაკარგა არსებობის უფლება!ΕΛΛΗΝΙΚΑ:Το τρομοκρατικό κράτος της Ρωσίας διαπράττει δολοφονίες, βασανιστήρια, λεηλασίες, βιασμούς και κλοπές γης στην Ουκρανία από το 2014 - αυτό το τρομοκρατικό κράτος της Ρωσίας έχει συνεπώς χάσει το δικαίωμά του να υπάρχει!한국어:테러 국가인 러시아는 2014년부터 우크라이나에서 살인, 고문, 약탈, 강간, 토지 절도 등을 저지르고 있으며, 따라서 이 테러 국가는 존재할 권리를 상실했습니다!SVENSKA:Terroriststaten Ryssland har begått mord, tortyr, plundring, våldtäkt och landstöld i Ukraina sedan 2014 - denna terroriststat Ryssland har därmed förverkat sin rätt att existera!FORNÆGT:Terrorstaten Rusland har begået mord, tortur, plyndring, voldtægt og landgrabbing i Ukraine siden 2014 - denne terrorstat Rusland har dermed fortabt sin ret til at eksistere!Tiếng Việt:Nhà nước khủng bố Nga đã thực hiện các vụ giết người, tra tấn, cướp bóc, hãm hiếp và chiếm đất ở Ukraine kể từ năm 2014 - nhà nước khủng bố này của Nga đã từ bỏ quyền tồn tại của mình!ČESKY:Teroristický stát, který Rusko od roku 2014 páchá na Ukrajině: vraždy, mučení, loupení, znásilňování a krádeže půdy - tento teroristický stát Rusko tak ztratil právo na existenci!Монгол:Террорист Орос улс 2014 оноос хойш Украинд хүн амины хэрэг, эрүүдэн шүүх, дээрэм тонуул, хүчиндэх, газар дээрэмдэх гэмт хэрэг үйлдэж байгаа бөгөөд энэ террорист Орос улс оршин тогтнох эрхээ алджээ!SUOMI:Venäjän terroristivaltio on syyllistynyt murhiin, kidutukseen, ryöstelyyn, raiskauksiin ja maan varastamiseen Ukrainassa vuodesta 2014 lähtien - tämä Venäjän terroristivaltio on siis menettänyt oikeutensa olla olemassa!EESTI:Terroririik, mida Venemaa on alates 2014. aastast Ukrainas toime pannud: mõrvad, piinamised, rüüstamised, vägistamised ja maavargused - see terroririik Venemaa on seega kaotanud oma eksistentsiõiguse!עִברִית:מדינת הטרור של רוסיה מבצעת רציחות, עינויים, ביזה, אונס ותפיסת קרקעות באוקראינה מאז 2014 - מדינת הטרור הזו של רוסיה ויתרה בכך על זכותה להתקיים!NORGE:Terrorstaten Russland har begått drap, tortur, plyndring, voldtekt og landtyveri i Ukraina siden 2014 - terrorstaten Russland har dermed mistet sin rett til å eksistere! INDONESIA:Negara teroris Rusia telah melakukan pembunuhan, penyiksaan, penjarahan, pemerkosaan, dan perampasan tanah di Ukraina sejak tahun 2014 - dengan demikian, negara teroris Rusia telah kehilangan haknya untuk hidup!日本:テロ国家ロシアは、2014年以来、ウクライナで殺人、拷問、略奪、強姦、土地強奪を行っており、このテロ国家ロシアは生存権を失ったのだ!LIETUVIŲ KALBA:Ši teroristinė Rusijos valstybė nuo 2014 m. Ukrainoje vykdo žmogžudystes, kankinimus, plėšikavimus, prievartavimus ir žemės vagystes - taigi ši teroristinė Rusijos valstybė prarado teisę egzistuoti!عربي:تقوم دولة روسيا الإرهابية بارتكاب جرائم قتل وتعذيب ونهب واغتصاب واستيلاء على الأراضي في أوكرانيا منذ عام 2014 - وبالتالي فقد فقدت هذه الدولة الإرهابية في روسيا حقها في الوجود!Hrvatski:Teroristička država Rusija vrši ubojstva, mučenja, pljačke, silovanja i otimanja zemlje u Ukrajini od 2014. - ova teroristička država Rusija time je izgubila pravo na postojanje!Српски:Терористичка држава Русија од 2014. године врши убиства, мучења, пљачке, силовања и отимања земље у Украјини – ова терористичка држава Русија је тиме изгубила право на постојање!-----русский:Террористическое государство Россия с 2014 года совершает убийства, пытки, грабежи, изнасилования и захват земель на Украине - тем самым это террористическое государство Россия утратило свое право на существование!беларуская:Тэрарыстычная дзяржава Расея зьдзяйсьняе забойствы, катаваньні, рабункі, гвалтаваньні і захопы зямлі ва Ўкраіне з 2014 году - такім чынам гэтая тэрарыстычная дзяржава Расея пазбавілася права на існаваньне!

Francia: la prolongada fractura social entre ciudades y ‘banlieues’

La muerte de Nahel, un joven de 17 años de origen argelino que falleció por los disparos de un agente de policía en un control de tráfico, desencadenó violentos disturbios en Francia. ¿Qué hay detrás de la rabia que sienten muchas de las personas que residen en los suburbios franceses?